Patron szkoły
Józef Piłsudski - Ziuk
05.12.1867 - 12.05.1935
Dzieciństwo i Uniwersytet
Józef Klemens Piłsudski /pseudonim Ziuk/ urodził się 5 grudnia 1867 roku w Zułowie, miejscowości położonej na północ od Wilna Wychowany przez ojca Jozefa Wincentego oraz matkę Marię Billewiczówną w duchu powstańczo-niepodległościowej tradycji Pochodził z zamożnej rodziny ziemiańskiej, jednak na skutek niekorzystnych inwestycji oraz innych niesprzyjających okoliczności - doszło do ogromnego zadłużenia majątków. Doprowadziło to do przeniesienia się rodziny do Wilna.. Mając 10 lat wstąpił do pierwszego gimnazjum rosyjskiego w Wilnie. W czerwcu 1885r. ukończył szkołę i uzyskał świadectwo maturalne. Następnie wstąpił na medycynę w Charkowie, gdzie związał się z ruchem socjalistycznym "Narodnaja Wola".
Interesował się także socjalizmem polskim. / proces członków "Proletariatu" - 1885r./ Po rocznej nauce młody Piłsudski zdecydował nie wracać do Charkowa, ale kontynuować naukę na uniwersytecie w Dorpacie w Estonii. Jednak nie przyjęto go tam, gdyż władze carskie powiadomione zostały o jego sympatiach politycznych. W tym czasie Ziuk włączył się do działalności wileńskich socjalistów. Policja wykryła spiskowców. 22 marca 1887r. aresztowano Piłsudskiego i zesłano na 5 lat na Syberię, pod zarzutem udziału w przygotowaniach do zamachu na cara Aleksandra III. Z zesłania powrócił 1 lipca 1892r., po 5-letnim zesłaniu.
Polska Partia Socjalistyczna
W 1893r. powstała w Warszawie Polska Partia Socjalistyczna /PPS/. Jozef Piłsudski znalazł się w sekcji litewskiej PPS. W tym czasie rozpoczął działalność pisarską. Od 1894 roku został członkiem Centralnego Komitetu Robotniczego /CKR/ i redaktorem naczelnym "Robotnika" Stał się jednym z czołowych przywódców PPS w kraju. Władze carskie aresztowały go ponownie 22 lutego 1900r. 17 kwietnia osadzono go w X pawilonie Cytadeli w Warszawie. Jednak udało mu się zbiec ze szpitala w Petersburgu w 1901r.
Od 1902r. przebywał w Galicji, głównie w Krakowie, dokąd przeniósł się ośrodek kierowniczy PPS. Od początku swej działalności był rzecznikiem walki zbrojnej o niepodległość. Krytykował program i taktykę partii w odniesieniu do rosyjskiego ruchu rewolucyjnego. Następnie Piłsudski wyjechał do Japonii, gdzie miał przeprowadzić rozmowy dotyczące utworzenia legionu polskiego przy armii japońskiej do walki z Rosją. Jednak rozmowy.
Ustalono jedynie, że Japończycy będą pomagali PPS w nabywaniu broni i amunicji. W PPS powołano Organizację Bojową. Na zjeździe partii w Wilnie /19-22.11.1906r./ Piłsudski odczytał deklarację w której głosił, że w walce o zniesienie wyzysku kapitalistycznego i zwycięstwa socjalizmu, jedynym ustrojem politycznym sprawiedliwym dla klasy robotniczej jest niepodległa demokratyczna republika polska. Po powrocie do Krakowa grupa Piłsudskiego założyła PPS - Frakcję Rewolucyjną. Piłsudski poświęcił się całkowicie pracy Organizacji Bojowej, gdyż planował zbrojne powstanie przeciwko caratowi.
Początek ruchu wojskowego
W 1910r. powstały nowe legalne organizacje "Związek Strzelecki" we Lwowie i "Towarzystwo Strzeleckie" w Krakowie, które prowadziły ćwiczenia wojskowe oraz wykłady teoretyczne z dziedziny wojskowej. Piłsudski bywał na ćwiczeniach, prowadził wykłady, przeprowadzał inspekcje. W połowie 1912r. został Komendantem Głównym Związku Strzeleckiego. 1 grudnia 1912r. Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych mianowała Piłsudskiego komendantem sił wojskowych, jednak wiosną 1913r. zrezygnował z tej funkcji.
I wojna światowa
Po wybuchu I wojny światowej, jako komendant sił wojskowych, wyruszył z Galicji do Królestwa Polskiego. Skierował się z wojskiem na Kielce, które zostały zajęte 12.08.1914r. przez tzw. Kadrową Kompanię Strzelców. Rozpoczął przygotowania do powstania ludności Królestwa Polskiego przeciw Rosji - niestety, bez powodzenia.16 sierpnia 1914r. powołano w Krakowie Naczelny Komitet Narodowy i Legiony Polskie. Piłsudski został komendantem I Brygady Legionów. W tym czasie zaczęła się kształtować legenda wokół jego osoby jako przywódcy walk niepodległościowych.
Z jego inspiracji w Kielcach powstała Polska Organizacja Narodowa przeciwstawiająca się Naczelnemu Komitetowi Narodowemu w Galicji. Skończyło się to niepowodzeniem gdyż po paru miesiącach PON została wcielona do NKN. Piłsudski popadł w konflikt z Komendą Legionów oraz NKN, krytykując jego politykę uległości wobec Austrii. Komendant dążył do tego, by w Warszawie powstał Rząd Narodowy i ujął sprawę niepodległości Polski w swoje ręce. Z jego inicjatywy powstała Polska Organizacja Wojskowa / POW/.
Zaostrzające się konflikty skłoniły go do opuszczenia legionów - 29 września 1916r. 5 listopada 1916 roku został członkiem Tymczasowej Rady Stanu oraz szefem jej departamentu wojskowego. 2 lipca 1917 roku podał się do dymisji. Przez cały czas domagał się utworzenia rządu polskiego. Zainicjował rozbudowę POW, kierując tym razem jej działalność przeciwko Niemcom. Został aresztowany 22.08.1917r. W związku z tzw. "kryzysem przysięgłym" w Legionach został osadzony wraz z K. Sosnowskim w twierdzy magdeburskiej.
Wolna Polska
Po zwolnieniu z więzienia, Piłsudski 10.11.1918r. przybył do Warszawy. Następnego dnia Rada Regencyjna powierzyła mu naczelne dowództwo wojsk polskich i zwróciło się do niego o utworzenie rządu narodowego. 14 listopada Rada Regencyjna rozwiązała się i władzę zwierzchnią nad krajem powierzyła Piłsudskiemu..
Pod koniec 1918r. Jego dawni koledzy socjaliści zwrócili się do Niego z prośbą o polityczne poparcie, odpowiedział im "Towarzysze, jechałem czerwonym tramwajem socjalizmu aż do przystanku "Niepodległość", ale tam wysiadłem. Wy możecie jechać do stacji końcowej, jeśli potraficie, lecz teraz przejdziemy na "Pan!".
22 listopada 1918r. został Tymczasowym Naczelnikiem Państwa. 29 listopada przeprowadził się do Belwederu. Istotną rzeczą dla niego było tworzenie się wojska.
Kształtowanie się granic
Marszałek zmierzał do przesunięcia granic jak najdalej na wschód. Głosił program federacji obejmujący Polskę, Ukrainę i Białoruś. Zdecydował osobiście poprowadzić wyprawę wileńską. 21 kwietnia 1919r. wkroczył do Wilna i następnego dnia wydał odezwę do ludności wileńskiej, w której zapowiadał utworzenie federacji. Rząd litewski odrzucił jednak tę ofertę. 29 kwietnia Piłsudski powrócił do Warszawy. W drugiej połowie 1919 r. Piłsudski wstrzymał działania wojenne przeciw bolszewikom .Powodem było zagrożenie ze strony rosyjskich sił antybolszewickich i ich programu odbudowy dawnego imperium. Odzyskanie Galicji Wschodniej, sukcesy na Wołyniu, wyparcie bez większych trudności wojsk bolszewickich z Wilna i Mińska zachęciły Piłsudskiego do nawiązania porozumienia z Ukrainą .21 kwietnia 1920r.
Piłsudski podpisał układ sojuszniczy z Petlurą. 25 kwietnia wojska polskie wraz z ukraińskimi ruszyły na Kijów. Po dwóch tygodniach Polacy zajęli Kijów. Całością tej operacji dowodził Piłsudski. 17 maja spotkał się Petlurą a 19- wrócił do Warszawy. 10 czerwca 1920 r. pod naporem wojsk bolszewickich wojska polskie musiały wycofać się z Kijowa. W trakcie pogarszającej się sytuacji na froncie polsko-radzieckim, opozycja polityczna oskarżała i winiła Marszałka za wszystkie niepowodzenia wojskowe i polityczne. W sierpniu 1920 r. Tuchaczewski osiągnął przedpola Warszawy. Jeszcze 1 lipca 1920 r. powstała Rada Obrony Państwa z Piłsudskim na czele. 6 sierpnia Piłsudski podjął decyzję odparcia wojsk bolszewickich; osobiście dowodził grupą uderzeniową. Całością bitwy warszawskiej dowodził sam Piłsudski.
Komendant miał "magnetyczny" wpływ na żołnierzy, umiał mówić bezpośrednio, biła od niego wiara w zwycięstwo, której nigdy nie zatracił.16 sierpnia rozpoczęło się uderzenie znad Wieprza. Dzięki Piłsudskiemu odniesiono zwycięstwo. Uderzenie to przełamało front radziecki i rozerwało wojska bolszewickie na małe oddziały, które w panice cofały się na wschód. 25 sierpnia linia frontu przebiegała przez Grajewo-Białystok-Brześć. Rola Marszałka w tej bitwie została przeliczona przez opozycję, a zasługi przypisano innym, między innymi gen.J.Hallerowi. 10 września 1920 r. rozpoczęła się polska ofensywa na Wołyniu. W dniach 20-28 września została rozegrana bitwa nad Niemnem. W obu tych starciach wojska polskie odniosły sukces.
Bitwa nad Niemnem była czwartą bitwą, którą Marszałek dowodził /pierwsza-wileńska, druga-kijowska, trzecia-warszawska/. Ustalenie granicy wschodniej było dla Piłsudskiego wielkim niepowodzeniem Przekreślało ono jego plany federacyjne. 18 października Marszałek wydał rozkaz wojsku kończący działania wojenne.
Lata 1921--1922
Piłsudski 7 stycznia 1921r. wydał dekret o organizacji naczelnych władz wojskowych w czasie pokoju. 1 lutego wyjechał do Paryża i podczas 3-dniowego pobytu omówiono zasady sojuszu politycznego i wojskowego, który miał połączyć Polskę i Francję. Wizyta ta była wielkim osobistym sukcesem Piłsudskiego. 2 maja otrzymał doktorat honorowy medycyny z rąk dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu w Warszawie. Zainteresowania historią przejawiały się w gruntowych studiach Piłsudskiego nad wojnami: rosyjsko-japońską/z 1904r./, Burów z Anglikami/1889-1902/ oraz wojny bałkańskie /1913r./ Był jednym z najlepszych i najgłębszych znawców powstania styczniowego. Jego umiłowanym wodzem był Napoleon.
25 września 1921 roku Piłsudski udał się do Lwowa, gdzie Stefan Fedak dokonał zamachu na jego życie - na szczęście nieudanego. 28listopada 1922r. Marszałek otworzył oficjalnie pierwsze posiedzenie nowo wybranych ciał ustawodawczych, a 14 grudnia przekazał formalnie funkcje głowy państwa G. Narutowiczowi. Piłsudski sprawował teraz dwie funkcje: był przewodniczącym Ścisłej Rady Wojennej i Kapituły Orderu Virtuti Militari. Urzędował w gmachach Sztabu Generalnego na Placu Saskim. Marszałek, po zamordowaniu przez prawicowe ugrupowania Narutowicza, wycofał się oburzony z życia politycznego i osiadł w Sulejówku pod Warszawą.
W 1923 roku Towarzystwo Komitet Żołnierza Polskiego wybudowało Piłsudskiemu w Sulejówku nieduży murowany dom. Rozwinął wówczas ożywioną działalność publicystyczną i pisarską. Wygłosił wiele odczytów, wykładów, wydał między innymi książkę "Rok 1920"Korzystając z nastrojów panujących wśród ludności, zrażonej brakiem stabilizacji gospodarczej, głosił hasło uzdrowienia /"sanacji"/ sytuacji wewnętrznej kraju, potępiał rozgrywki między partiami politycznymi, domagał się wprowadzenia rządów ponadpartyjnych i autorytarnych. Wydatną pomocą służyli Marszałkowi ludzie z nim związani, wywodzący się głównie spośród byłych legionistów i członków POW.
Rządy Piłsudskiego
Szerzyli oni w Polsce przekonanie o lewicowych poglądach Piłsudskiego, tworzyli kult jego osoby i głosili, że mimo zasług jest on pozbawiony wpływu na sprawy publiczne, a nawet szykanowany .10 maja 1926 roku, pod pozorem manewrów wojskowych, gen. Żeligowski skoncentrował w Rembertowie jednostki dowodzone przez zwolenników Piłsudskiego. Następnego dnia Marszałek przejął dowództwo i 12 maja oddziały ruszyły w kierunku Warszawy. Prezydent Wojciechowski spotkał się z Piłsudskim na Moście Poniatowskiego. Odmówił jednak spełnienia żądań Marszałka, aby zdymisjonował rząd Witosa. W dniach 13-14 maja tworzyły się w stolicy walki, w wyniku których Warszawa została opanowana przez zamachowców.
Piłsudskiemu zależało jednak na zachowa- legalizmu swej władzy, dlatego 14 maja oficjalnie podał się do dymisji Wojciechowski i Witos. Marszałek natomiast wezwał do pojednania i współdziałania dla dobra ojczyzny. Misję utworzenia rządu powierzono Kazimierzowi Bartlowi. 31 maja 1926 roku Zgromadzenie Narodowe wybrało Piłsudskiego na prezydenta ale Marszałek -świadomy ograniczonych kompetencji tego urzędu - wyboru nie przyjął. 1 czerwca wybrano na prezydenta, kandydata przedstawionego przez Piłsudskiego - Ignacego Mościckiego. J. Piłsudski objął stanowisko ministra spraw wojskowych . 2sierpnia 1926 r. znowelizowano Konstytucję Marcową. 28-go tego miesiąca, Mościcki mianował Piłsudskiego generalnym inspektorem sił zbrojnych.
2 października 1926 r. prezydent powierzył Marszałkowi utworzenie rządu; co nastąpiło. Był to pierwszy rząd Piłsudskiego i trwał, jak na polskie stosunki wyjątkowo długo, bo prawie 21 miesięcy. Rola premiera nie była dla niego łatwa, miał wiele konfliktów z sejmem. Wiele czasu poświęcał sprawom zagranicznym. W celu stworzenia bazy politycznej dla swoich rządów, Piłsudski zainicjował utworzenie w 1928 r. Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. 25 czerwca 1928 roku, podczas drugiej kadencji, Piłsudski złożył rezygnację swego gabinetu. Dymisję motywował stanem zdrowia, przepracowaniem i zmęczeniem 28 czerwca 1928 r. powołano rząd Kazimierza Bartla.
Piłsudski pozostał ministrem spraw wojskowych. We wrześniu 1928 r. opozycjoniści utworzyli tzw. "centrolew". Poważny konflikt ze sejmem miał miejsce 21 października 1929r.23 sierpnia 1930 r. prezydent Mościcki powierzył Marszałkowi utworzenie nowego rządu. Po rozwiązaniu sejmu Piłsudski zdecydowanie, nieraz brutalnie występował przeciw opozycji. Wobec przywódców i działaczy opozycji zastosowano represje (proces brzeski, aresztowania).16 listopada 1930 r. odbyły się wybory do Sejmu. BBWR zdobył większość w Sejmie. Piłsudski pragnął zmienić konstytucję. Po ponad trzech miesiącach sprawowania funkcji premiera, Piłsudski uważając swą pracę za zakończoną, zgłosił dymisję. Miało to miejsce 4 grudnia 1930 r. Ze względu na zły stan zdrowia, lekarze zalecili Marszałkowi wyjazd na Maderę. Pobyt trwał 3 i pół miesiąca. Podczas swoich rządów Piłsudski zajmował się głównie sprawami wojska.
Przewodniczył konferencjom inspektorów armii. Bardzo wiele czasu poświęcał sprawom personalnym w wojsku .W polityce zagranicznej , kierowanej faktycznie przez Piłsudskiego, stosował tzw. "teorię równowagi", sprowadzoną do utrzymania równorzędnych stosunków z ZSRR (pakt o nieagresji 1932 r.) i podobnym z Niemcami. Deklaracja o nieagresji między Polską a Niemcami została podpisana 26 stycznia 1934 r. ,dzięki staraniom Piłsudskiego.6 sierpnia 1934 r. odbyła się na Sowińcu pod Krakowem uroczystość rozpoczęcia budowy Kopca Marszałka Piłsudskiego. Stan zdrowia Marszałka pogarszał się;25 kwietnia 1935 r. po konsultacji lekarze stwierdzili raka żołądka z przerzutami na wątrobę. Chorobę Piłsudskiego utrzymywano w tajemnicy. Ostatnim aktem państwowym, który podpisał Marszałek była Konstytucja Kwietniowa z 1935 r.
Śmierć Piłsudskiego
Piłsudski zmarł 12 maja 1935 r. Śmierć ta zaskoczyła społeczeństwo polskie. Rząd ogłosił sześciotygodniowy okres żałoby w kraju. Podczas pogrzebu miała miejsce ogromna manifestacja oddająca hołd osobie Piłsudskiego. Przed trumną odbyła się defilada wojsk. Ciało Marszałka pochowano na Wawelu. W testamencie Piłsudski wyraził życzenie jego serce, wraz z ciałem matki, złożyć na cmentarzu wileńskim w Rossie (gdzie znajdowały się groby żołnierzy poległych w kwietniu 1919r. W walkach o Wilno).Serce marszałka, umieszczone w srebrnej urnie, 30 maja 1935r. uroczyście przewieziono do Wilna.
W oparciu o książkę - "Józef Piłsudski 1867-1935 życiorys" - Wacław Jędrzejewicz